Skriva út

Prædikur: Hann er friður okkara. & Ver við í leikinum - kenn tína ábyrgd.



PRÆDIKUR TIL 10. SUNNUDAG EFTIR TRÍEINDARDAG
BÆÐI TIL FYRRU OG SEINNU TEKSTARØÐ

Prædika til 10. sunnudag eftir tríeindardag.

Tekstir (fyrra tekstarøð): 1. Kor. 12,2-11 og Lukas 19,41-48.

Prædika: Hann er friður okkara.

Í navni Faðirsins og Sonarins og Heilaga Andans. Amen.

“Harmur og gleði í felag tey reika,” syngja vit í einum sálmi. Soleiðis eisini her. Beint undan teksti okkara lesa vit, at Jesus heldur innreið sína í Jerúsalem við gleði og fagnaði. Men tá hann kom nærri og sá staðin, græt hann um hann og segði:”Hevði tú tó eisini vita, enntá á hesum degi tínum, hvat ið er tær at friði! Men nú er tað fjalt fyri eygum tínum.” Jesus elskaði býin, tí græt hann.

Stórbýurin hevur sínar serligu trupulleikar. Har hvørvur hin einstaki í fjøldini. Har kann tað so lætt henda, at hin einstaki ikki kennir sína ábyrgd á sama hátt sum úti á landinum ella úti á bygd, har øll kenna øll. Freistingarnar verða eisini fleiri og størri, og summi detta tíverri burturímillum ella útí og gerast ólukkudýr. Vit verða drigin burtur frá Guðs fríðu náttúru við lívi og vøkstri. Lívið kann lættari gerast einsligt fyri mong, ópersónligt, skundugt og friðleyst.

Onkur hevur sagt, at skal listarmaðurin mála friðin, málar hann ikki ein stórbý, har menniskju búgva í hópi og annars skunda avstað bæði til eitt og annað, men heldur málar hann t. d. skógin, eingina, markina, tað stilla vatnið, ella tað lítlu bygdina við sínum friðsæla lívi.

Í smærri eindum koma menniskju hvør øðrum meira við, tí tey kenna hvør annan betur. Slagsíðan er so sjálvandi tann, at øll vita alt um øll, slatrið og sleygið gongur kanska betur, og ikki er so lætt at hvørva í fjøldini, tá ein hevur brúk fyri tí og at verja um sítt privatlív.

Sjálvandi skulu vit heldur ikki vera so bláoygd og siga, at alt er gott í smærri bygdum og alt er ringt í stórbýum. Hann kann eisini hava sínar fyrimunir og møguleikar. Mangt gott og gagnligt kann vera at fara til, sum ikki er møguligt úti á bygd.

Tað eru eisini tey, sum siga - og við einum vissum rætti - at ónøgd ella misnøgd er leiðin til framstig. Hevði menniskjan t. d. verið nøgd við at ganga, var hjólið ikki uppfunnið. Hevði menniskjan verið nøgd við hestavognin, vóru tokini ikki uppfunnin og bilarnir ikki uppfunnir. Hevði menniskjan verið nøgd við tokini og bilarnar, vóru flogførini ikki uppfunnin. Hevði menniskjan veri nøgd við árabátar og seglskip, høvdu vit heldur ikki havt teir væl útbúnu bátarnar og tey væl útbúnu skipini, sum vit hava og annars allar aðrar hentleikar, heilivág o.s.fr.
Ónøgdin ella misnøgdin skapar tann ófrið, ta óró, sum er treytin fyri øllum framstigum í heiminum.

Men hóast hetta hevur menniskjan eisini brúk fyri friði, ikki minst friði inni í sær sjálvari. Tí at liva menniskju ikki í samljóði við seg sjálvi, er lívið trupult hóast hentleikar og verðsliga vælferð. Kanska er tað tí at summi tykjast bara at verða meira misnøgd, tess betri tey hava tað materielt, og gerast bara alt meira og meira kravmikil og minni takksom.

Kann vera at ein og annar, sum er verðsliga væl fyri samanborið við so mong, og sum kortini er so misnøgdur, kravmikil og ótakksamur, átti at stegða á og spurt seg sjálvan:”Man mín yvirflóð og tráan eftir meira vera ein av orsøkunum til, at tey, sum veruliga treingja, fáa ov lítið?”

“Mín frið lati eg eftir hjá tykkum, mín frið gevi eg tykkum,” sigur Jesus. Eiga vit tann friðin, og liva vit í samljóði við okkum sjálvi, duga vit eisini betur at vera meira takksom fyri okkara verðsligu vælferð, og at síggja onnur virði enn bert tey materiellu.

Jesus græt, tí at stórbýurin ikki visti, hvat ið var honum at friði. Har var óró og rótloysi, havisjúka og líkasæla, ólevnaður og gudloysi. Tey livdu í blindum og høvdu ongan frið. Tey kendu ikki sína vitjanartíð.

Ein gomul lítil donsk bók eitur “Tá snarljósið sló niður.” Í hesi søgu verður greitt frá, at ráðhústornið í Keypmannahavn, sum tá í tíðini skuldi vera hægri enn øll kirkjutornini í býnum, skuldi fara til grundar, ja, allur býurin. Menniskju læu at hesi bók, tí at tað var jú ómøguligt! Nú vita vit, at stórir býir, ja, lond kunnu farast eftir lítlari løtu.

Jesus talar um fíggindar, sum ikki skulu lata stein eftir á steini í Jerúsalem. Fjøruti ár aftan á at Jesus helt innreið sína í Jerúsalem, helt ein annar maður innreið sína í henda sama bý. Tað var hin heidni herovastin, Titus, sum kom saman við heri sínum. Teir umgyrdu Jerúsalem og inni í sjálvum býnum var ræðuligt borgarakríggj. Hungursneyð og sjúka herjaði og mong doyðu. Eldur varð settur á býin, so at hann legðist í oyði. Eldur varð eisini settur á templið, og tað brendi til grundar. Mong vórðu dripin og onnur seld sum trælir.

“Eydnusælastur er hann, sum hevur frið við seg sjálvan, frið við sín Guð og frið við sín næsta,” hevur onkur sagt. Men hetta at hava frið við Guð, er tað nakað, fjøldin man hugsa so nógv um? Man tað ikki heldur vera so, at størsta eydnan er at fáa frið fyri Guði? At fáa loyvi at ráða sjálvur og at gera sum einum lystir uttan at hugsa um at tað er ein, sum vakir yvir okkum, og sum krevur okkum til roknskap fyri tað lívið, sum okkum er litið til her á foldum í stytri ella longri tíð?

Í Jerúsalem høvdu tey annað at hugsa um. Tey sóu ikki, at Kristus var komin at bera teimum frið frá Guði. “Hevði tú tó vita enntá á hesum degi tínum, hvat ið er tær at friði, men nú er tað fjalt fyri eygum tínum,” segði Jesus.

Í dag liggur ein kirkja - Tárakirkjan - á tí tí staðnum, har menn halda, at Jesus græt yvir Jerúsalem. Haðanífrá er vakurt og gott útsýni yvir býin.

Tað var tann stóri sorgarleikurin bæði fyri Jerúsalem og Jødafólkið sum heild, at Jesus mátti gráta um tað fólkið, sum upprunaliga var Guðs útvalda fólk, haðani frelsan skuldi koma, men sum ikki kendi sína vitjanartíð. Tey vistu ikki, hvat ið var teimum at friði. Við Grátimúrin standa ortodoksir Jødar og biðja, men tað er ein bøn uttan Jesus! Og í dag liggur ein muslimskur halgi- dómur á tí staði, har templið stóð, og sum fyri jødunum var hin alra heilagasti.

Spurningurin er so, um søgan skal endurtaka seg, tí at so mong tykjast at vilja at hava frið fyri Guði heldur enn frið við Guð. Er tað komið so langt, at Jesus má gráta um okkum, sum eru doypt til at hoyra honum til og at vera útvalda fólk hansara ídag? Hvør má svara fyri seg.
Ein søga sigur frá einum sølutingi ella eini uppboðssølu í einum býi. Tann, sum stóð fyri uppboðssøluni rópti:”Her hava vit vakurleikan! Kunnu vit fáa eitt boð? Hvør gevur fyrsta boð?” Kappast varð dúgliga um hesa vøru. Bæði ungar, eldri og gamlar konur buðu yvir hvørja aðra, so at prísurin reyk upp. So rópti hann aftur: ”Ríkidømi - kunnu vit fáa eitt boð upp á ríkidømi?” “Eg bjóði mín heiður!” rópti ein. “Eg bjóði eitt lív við hørðum arbeiði!” rópti granni hansara. “Eg bjóði mína heilsu!” “Mín svøvn!” “Mína samvitsku!” Ja, ein rópti enntá:”Eg gevi mína sál!” Nógv boð vórðu givin til tess at tryggja sær ríkidømi. Síðani rópti maðurin aftur:”Kunnleiki, heiður, njóting, tittlar, heiðursmerki, góð størv, virðing og góðvild frá menniskjum!” Mangt annað varð rópt. Fólk buðu høgar prísir til tess at fáa lut í øllum hesum. Tá uppboðssølan var av, trein ein maður fram á pallin og beyð mannfjøldini náðigávur til ognar fyri einki. Hann beyð teimum fyrigeving, frið, frelsu frá Guði, tolmóð tá ringast stóð til, bróðurkærleika, trúskap í tí smáa, trúgv á Kristus. Men hann hevði ikki meir enn latið munnin aftur, tá læi mannfjøldin háðandi at honum, og rópandi háðróp eftir honum bóðu tey hann í stundini sleppa sær burtur haðani. Tey vistu ikki, hvat ið var teimum at friði.

Umræður at kenna vitjanartíð sína. Ein tíð er, tá gleðiboðskapurin verður boðaður okkara millum. Talan er um eina gleðiliga tíð, tí at gleðiboðskapurin býður okkum lut í Jesu friði, men talan er eisini um eina álvarsama tíð, tí at sagt verður: Nú! Tað er nú, at Jesus vitjar teg og vil, at tú tekur ímóti honum í trúgv og lýdni. Tað er nú, at hann vil vera Harri í lívi tínum og ikki einaferð, tá tað hóvar tær betur. Nú er tíðin, tá Guðs orð verður boðað. Nú er tíðin, tá boðið verður til Harrans borð. Sum skrivað stendur í Opinberingsbókini:”Sæl eru tey, sum boðin eru til brúdleypskvøldmáltíð Lambsins.” Og kallið ljóðar:”Komið, tí at nú er alt tilgjørt.”

Hoyra vit kallið og taka við innbjóðing hansara - brúka orð hansara og sakramenti - skulu vit eisini fáa at sanna, at hann er trúfastur og miskunnsamur, og at hann fegin rættir okkum sína fyrigeving og sín frið. “Harmur og gleði í felag tey reika.” Tað er rætt. Soleiðis er mannalívið. Og soleiðis verður tað bæði hjá teimum, sum eiga henda friðin, og hjá teimum, sum ikki eiga hann. Men kortini: Eydnusælastur er hann, sum hevur frið við seg sjálvan, frið við sín Guð, og frið við sín næsta!

Æraður veri Faðirin og Sonurin og Heilagi Andin, sum tað var í upphavi, so nú og altíð og um allar ævir. Amen.
Heilagi Faðir! Vit takka tær fyri títt heilaga orð. Orð títt er sannleiki. Lat tað lýsa okkum vegin til sannleika og sælu! Amen.

Sálmar: 486 - 470 / 498 - 247 - 384 - 333.



Prædika til 10. sunnudag eftir tríeindardag.

Tekstir (seinna tekstarøð): Tekstir: Hebr. 3,7-14 og Matt. 11,16-24.

Prædika: Ver við í leikinum - kenn tína ábyrgd.

Í navni Faðirsins og Sonarins og Heilaga Andans. Amen.

Í tekstinum í dag nýtir Jesus myndina av børnunum, sum bert sita sum áskoðarar, og ikki vilja vera við í leikinum, líkamikið um spælt verður á floytu, sungið og dansað, ella leikurin er álvarsamur við sorgarljóði.

Myndin er tikin úr tí dagliga lívinum. Børnini kendu ritualini. Tey sóu brúdleypsfólkini fara ígjøgnum býin við floytuspæli og dansi, og tey sóu líkskaran við grátikonum, sum grótu og eymkaðu seg. Eins og vit hava sangarar til jarðarferð, høvdu tey har á leiðini grátikonur.

Spælið hjá børnunum var ein spegil av lívi teirra vaksnu. Og er tað óivað í ein vissan mun enn. Tí spældu børnini av og á brúdleyp og jarðarferð, eins væl og onnur spøl.

Men hvat vil Jesus okkum við hesi myndatalu? Fyrst kom Jóhannes doyparin. Hann livdi í oyðimørkini, var fráhaldandi, gekk í klæðum av kamelhári og át villan hunang og grashoppur. Hann var ein álvarsmaður, sum prædikaði dóm og undirgang yvir hvønn tann, sum ikki vendi um. Hann var harðligur í orð og tal. Summi hoyrdu orð hansara og gingu í seg sjálvi, meðan onnur vendu sær frá honum í vreiði og søgdu hann hava ein illan anda. Tað vóru sorgartónarnir, sum bórust út.

Jesus harafturímóti bæði át og drakk, og ferðaðist har fólk livdu og møttust. Var tað tí at alt var í lagið, sum tað var? Nei, hann tók lut í lívi teirra, soleiðis sum tey vóru, fyri at endurnýggja mannalívið. Eisini hann vildi á sín hátt broyta og vísa á nýggjar møguleikar. Eisini hansara boðskapur skapti sálarórógv. Summi tóku við hesum boðskapi, meðan onnur vendu sær frá honum og søgdu, at hann var ein átari og drykkjumaður, tollara og syndara vinur. Aðrastaðni verður sagt um hann, at eisini hann hevði ein illan anda.

Soleiðis er enn. Verður prædikað um náðina, alt er av náði, so er tað ov lætt. Hevur tá ein ótangi líka góðan rætt hjá Guði sum eg, ið livi eitt sámiligt lív? Verður prædikað um gerningar og krøv, boðini verða hildin fram, tá er tað ov torført og strangt. Guðs lóg varð vrakað, tí at hon var ov hørð, Guðs boðskapur um náðina varð vrakaður, tí at hann varð ov mildur.

Einki var gott sum hjá grenjutum børnum, sum ikki vilja vera við í leikinum, hvørt tað so snýr seg um brúdleyp við gleði og dansi ella eitt líkfylgi við sorgarljóði. Tey sótu kanska bert sum óheftir áskoðarar og funnust at - kværuleraðu - í staðin fyri at vera við, og kanska gera leikin enn betri, tó at ikki alt var eftir teirra høvdi.

Tað er kanska tað lættasta - áskoðaratilveran - sum leggur alla skuld á onnur. Men tað er eisini tað mest ábyrgdarleysa.

Øll uttan undantak, uttan mun til tey mørk vit sum menniskju seta, eru tó boðin at vera við í leikinum.

Eisini gudstænastan er ein leikur - ein leikur, sum verður tikin í álvara. Tí er tað til ógagns, tá so mong kirkjufólk ikki vilja vera við í leikinum - hesum Guðs ríkis leiki á foldum. Og tey, sum ikki vilja vera við, koma til tíðir við ymiskum umberingum. Gudstænastan er ov keðilig - ikki nóg áhugaverd. Gudstænastan er ov álvarsom, presturin ov tungur ella dapur og prædikan ov dømandi og harðlig. Gudstænastan er ov løtt. Presturin er ov skemtiligur, og prædikan ov lítið álvarslig. Sálmarnir eru troyttandi og tungir. Vit mega hava onnur ljóðføri - urgan einsamøll er ikki tíðarhóskandi. Gudstænastan er ov long. Og hetta siga tey, sum í tímar kunnu sita til alt møguligt annað.

Leikurin er ongantíð hin rætti, tí tað skal vera spennandi og undirhaldandi, og soleiðis vilja hesi menniskju draga sína sjálvsøknu undirhalds- og kravmentan inn í sína gudsdyrkan og spyrja: ”Hvat fái eg burturúr.” Alt snýr seg um, hvat eg tími ella ikki tími í staðin fyri at kenna sína ábyrgd í tí felagsskapi, ein hoyrir til. Júst hetta minnir um grenjutu børnini í tekstinum.

Tað er ein felags uppgáva fyri øll okkum kristnu at halda kirkjuna gangandi - ikki bert ávís útvald, sum hava tær serligu uppgávurnar. Tað snýr seg ikki bara um, hvat eg fái burturúr, men eisini um hvat eg kann geva.

Men kirkjan er livandi, og alt livandi broytist. Tí er ikki altíð skeivt í ein vissan mun at royna nýggjar leiðir uttan tó at tveita gamalt, virðismikið og slitsterkt arvagóðs fyri borð. Tað má vera innan teir gomlu givnu karmarnar, um tað ikki skal verða til skaða, og kirkjan upploysast í hurlivasa og rótloysi. Tó skulu vit gera okkum greitt, at tað er til onga nyttu, um ikki Andin fær gjørt orðið livandi fyri okkum, sum skrivað stendur:”Tann, sum oyru hevur, hann hoyri, hvat Andin sigur kirkjuliðinum.”

Kaj Munk sigur í eini prædiku nakað soleiðis, at um so prestarnir stóðu á høvdinum á prædikastólinum, vildi tað ikki nytta nakað, um ikki Andin fær gjørt orðið livandi i hjørtum okkara. Eingin dugur er í at savna fjøld av fólki, og so bert geva teimum steinar fyri breyð. So heldur vera tey fáu.

Og Søren Kirkegaard, heimspekingur, sigur nakað tað sama, tá hann einastaðni greiðir frá, at tað var eldur í sjónleikarahúsinum, og so var ein klovnur sendur inn at siga fólkinum, at tey máttu skunda sær út. Tað var fyri teimum stuttligt og undirhaldandi, men tey hoyrdu ikki veruliga boðskap hansara, tí at hann var ein klovnur! Tey hildu, at hann skemtaði, so í staðin fyri veruliga at hoyra boðskap hansara og gera, sum hann segði, læu tey at honum, og tað varð teirra vanlukka.

Tað sama kom mær til hugs fyri nøkrum árum síðani, eg sá ein prædikumann á eini útlendskari rás í sjónvarpinum, har hann prædikaði fyri ungfólki. Tey ungu læu óført, og um tey veruliga fangaðu boðskapin, eri eg sjálvandi ikki førur fyri at siga nakað um. Ei heldur hvussu tað annars eydnaðist hjá hesum prædikumanni, og hvussu onnur sóu og hoyrdu hann. Men fyri mær var hann ein klovnur, sum var ein forðan fyri boðskapinum við atburði sínum. Stundum gekk hann aftur og fram á pallinum, stundum rann hann, og stundum hoppaði hann. Stundum lá hann á gólvinum. Aðrar tíðir gálvaði hann, gav undarlig ljóð frá sær og ýldi. Talan var tó ikki um tungutalu.

Sjálvandi er einki skeivt í tí at vera ein livandi prædikumaður, og tað kann fáa boðskapin enn betur fram. Framførslan hevur ikki einki at tíða, og summir okkara eru møguliga ov deydligir. Men vit mugu tó ansa eftir, at vit ikki føra okkum soleiðis fram, at vit forða boðskapinum, so at tað verður prædikumaðurin, sum stendur eftir sum hin stóri, og at tað var hann og hansara framferð, sum stóð eftir, og vit ikki veruliga hoyrdu tað, sum var veruligi boðskapurin.

Tí má ansast eftir, hvussu farið verður fram, sum skrivað stendur:”Roynið andarnar, um teir eru av Guði.” Ikki er líkamikið hvussu leikur fer. Ikki heldur kunnu vit bert hanga okkum í tølini, tí vit hava eingi lyfti um, at vit eru á rættari leið, bert um húsið er fult. Alt avgerandi er, hvat vit savnast um.

Longu í 4. øld gremur kirkjufaðirin, Origenes, seg um, at ov fá fólk ganga í kirkju. Tað hava altíð verið upp og niðurgangstíðir. Avgerandi er tí ikki at missa móti, men at halda á og ikki finna uppá panikloysnir, sum kanska í síðsta enda upploysa kirkjuna.

Tað fasta skapar jú eisini tryggleika fyri mong, enntá eisini fyri tey, sum sjáldan ella ongantíð koma inn um kirkjugátt. Men kirkjan stendur har fyri teimum sum nakað óvikandi í hesum umskiftandi heimi, ímyndandi tað æviga.

Og er tað ikki í grundini ein háðan ímóti Guði at siga, at einki er at koma eftir í kirkjuni, har vit bæði hava tann lívsæla gleðiboðskapin og hina heilagu kvøldmáltíðina, har sjálvur Jesus býður okkum til borðs?

Tí halda vit eisini fram, uttan mun til stóra ella lítla undirtøku. Og grundin til at vit halda fram, er at vit eru í tænastu hins almáttuga og hava frá honum ein boðskap, sum er størri enn alt tað, sum allur annar heimsins átrúnaður kann geva okkum, nevniliga hetta gamla orðið um, at vit eru so dýrabær í Guðs eygum, at hann í kærleika boyggir seg niður til okkara og í Jesusi kemur til okkara við fyrigeving, náði og kærleika, sum hann so vil, at vit bera víðari.

Undir seinna heimsbardaga varð býurin Berlin bumbaður, men mitt í øllum toftunum vóru eini hús standandi, og á skjøldrinum stóðu hesi orðini við stórum bókstavum:”Himin og heimur skulu ganga undir, men orð míni skulu als ikki forganga.” Kann vera, at hetta var tilvildarligt - tað er ikki vist, men sigandi var tað. Mitt í toftunum varð og verður Jesu orð standandi! Orðið um náði og fyrigeving fyri hvønn tann, sum trýr, og at hann, sum dømir er eisini tann, sum frelsir.

Korasin, Betsajda og Kapernaum vrakaðu bæði Guðs dóm og Guðs náði - vildu ikki vera við í leikinum. Tí mugu vit áhaldandi heita á tey grenjutu børnini um tó at taka lut í gudstænastuni - Guðs ríkis leiki og siga: Kom og ver við bæði í gleði og sorg, bæði tá spælt verður á floytu, og tá sorgarljóð verður sungið, kom og ver við til hátíðarmáltíðina við Harrans altar. Kom og ver við í leikinum, og hvør veit, kanska verður júst tú við til at gera leikin enn betri.

Æraður veri Faðirin og Sonurin og Heilagi Andin, sum tað var í upphavi, so nú og altíð, og um allar ævir. Amen.
Heilagi Faðir! Vit takka tær fyri títt heilaga orð. Orð títt er sannleiki. Lat tað lýsa okkum vegin til sannleika og sælu! Amen.

Sálmar: 339 - 282,1. og 6. vers / 461 - 8 - 384 - 13.